Thăm phủ Thuận Thành

Một chiều rỗi rãi, tôi nảy ra hứng xuống xem lại ngôi thành cổ Phủ Thuận xưa. Thành phủ Thuận nay thuộc địa phận thôn Phủ, xã Ninh Xá, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh. Từ quốc lộ 38 rẽ vào khoảng hơn một ki lô mét.

Cái tên phủ Thuận Thành mới có từ năm 1831, còn trước đó từ đời hậu Lê triều đình đặt tên là phủ Thuận An thuộc trấn (xứ) Kinh Bắc. Là một đơn vị hành chính nay không còn sử dụng trong hệ thống chính quyền nước ta nữa. Phủ Thuận Thành xưa diện tích rất rộng, có lẽ còn lớn hơn cả tỉnh Bắc Ninh bây giờ. Nó gồm các huyện Gia Lâm (toàn bộ bờ Bắc sông Hồng), Văn Giang, Văn Lâm, Thuận Thành (Siêu Loại), Gia Bình và Lương Tài. Vậy là phủ Thuận Thành nằm giữa Hà Nội và các tỉnh Hưng Yên, Hải Dương. Vật đổi sao dời mấy chục năm nay, huyện Gia Lâm cắt về thành phố Hà Nội để chia ra thành Long Biên quận và Gia Lâm huyện. Văn Lâm và Văn Giang chuyển về Hưng Yên. Phủ Thuận Thành xưa chỉ còn lại ba huyện Thuận Thành, Gia Bình, Lương Tài ở nam phần Bắc Ninh.

Tôi cũng không hiểu tại sao lỵ sở của phủ Thuận xưa lại đóng ở Ninh Xá, Thuận Thành. Rất có thể do địa thế. Bởi đây là một vùng đất cao ráo bằng phẳng, tốt tươi. Đặc biệt là nguồn nước ngầm rất ngọt. Ngọt nhất huyện Thuận Thành. Những cái giếng khơi vùng này quanh năm trong vắt, nước không bao giờ cạn. Ngày xưa mùa hè nóng bức có việc đi ngang qua đây, rẽ vào nhà bất kỳ xin gầu nước đỡ khát, chỉ việc thả gầu xuống múc uống một hơi ngọt lành. Có lẽ do được tắm trong nguồn nước trong mát ngọt ngào vậy nên con gái vùng này nổi tiếng là xinh chăng? Cô nào cô ấy da trắng hồng, môi đỏ mọng nhìn đến là xiêu lòng.

Thành phủ mới được đắp từ năm 1830, bằng đất đào xung quanh vật lên. Vậy nên xung quanh thành có con hào khá sâu. Mấy ông bạn học phổ thông cùng tôi ở vùng này kể, xưa con hào này rất nhiều những con cá chuối to bằng bắp đùi, đen sì. Thỉnh thoảng đi câu hay úp nơm được một con mang về chén đã đời…

Theo các tài liệu xưa, thành có chu vi là 271 trượng 2 thước, cao 7 thước 2 tấc, bốn mặt là hào, có ba cửa xây bằng gạch. Tôi đứng giữa đất khu thành phủ xưa, nhìn ước đoán bề rộng mỗi chiều chỉ khoảng 200-300 mét. Có lẽ thành chỉ là lỵ sở của quan phủ trị nhậm vùng này nên chỉ đến thế. Thành có cửa Đông, hướng ra phía quốc lộ 38 là cổng chính nên khá to. Nhiều người còn sống trong các làng xóm khu vực xung quanh vẫn còn nhớ hình dáng cổng này. Không hiểu sao người ta lại phá đi một cái cổng đẹp đẽ và xây cất công phu đến vậy. Mà chả cứ cổng thành Phủ, cả vùng quê nhà tôi vốn xưa làng nào cũng có cổng to, xây cầu kỳ đẹp đẽ, tam quan, chắc chắn. Rồi các ngõ xóm, các nhà cũng đều có cổng cửa xây cất cẩn thận. Thế mà rồi cũng bị đập phá ráo cả, đến lạ. Ngồi chơi nói chuyện với một lão nông trong làng cạnh đấy, ông còn khoe xưa nhà có cái cổng rất đẹp, người trên Phù Lưu xuống gạ gẫm mãi ông bèn bán quách, họ đào cả cổng cẩu đi béng. Lạ. Nhưng ông bảo, phải bán trước không mấy thằng con phá gia chi tử chỉ rượu chè cờ bạc hút xách mình chết nó cũng bán. Bán trước lấy tiền sửa sang cái nhà cho tươm tất, cổng lại làm rõ to bằng sắt kéo. Nghe chuyện mà thấy buồn buồn.

Nay di tích thành Phủ Thuận hầu như không còn gì. Sót lại vài bờ đất cao của bờ thành xưa, hào đã lấp hết, dân vào làm nhà ở hẳn trong thành từ lâu, thành thôn Phủ rồi. Trụ sở và trường học, trạm xá, sân vận động của xã cũng tập trung vào nơi đây. Phố Phủ, thành Phủ Thuận một thời vang bóng đã mất dạng, chỉ còn cái tên trong quá khứ mà thôi…