Thời sống chậm, đọc CHẬM của Milan Kundera

Dịp này nhịp sống của cả thế giới hầu như bị chậm lại, bởi con coronavirus quái ác. Việt Nam ta cũng không là ngoại lệ. Hà Nội vắng tanh. Ngoài đường phố thưa thớt người xe, nhà hàng quán xá khách sạn đóng cửa hiu hắt. Những quán bia hơi, “đặc sản” thủ đô cũng không còn tiếng ồn ào náo nhiệt cụng ly lanh canh như mọi khi. Nhịp sống của chúng ta như bị kéo lùi trở về mấy chục năm trước. Chậm rãi, khoan thai, lờ lững. Nhưng rất lạ, tôi lại không thấy buồn tẻ gì, mà thấy thú vị. Bởi đã bao tháng bao năm quay cuồng trong nhịp sống điên rồ thời hiện đại, nay bỗng nhiên có dịp được buông lỏng mình. Khoan khoái làm sao! Tôi chợt nhớ đến cuốn sách của M. Kundera, mua về đã lâu, đã đọc qua một lần. Và vẫn tự hẹn lòng là có dịp, sẽ đọc chậm, thật chậm để thưởng thức cho hết ý vị cuốn sách của bậc thầy văn chương này, cuốn CHẬM, do dịch giả Ngân Xuyên chuyển ngữ, Nhã Nam và Nhà xuất bản Hội nhà văn liên kết phát hành.

Mở cuốn sách không lấy gì làm dày, chỉ có 164 trang khổ 14 x 20.5 ra, từ tốn thưởng thức. Vừa đọc vừa suy nghĩ kết nối. Bởi đây đúng như tên gọi của cuốn sách, CHẬM, hình như tác giả cũng có ý nhắc nhở độc giả khi đọc cuốn này. Hãy đọc chậm, chậm rãi nhất có thể, mới có thể dõi theo hết những mạch chuyện đan xen giằng níu từ quá khứ đến hiện tại, từ thanh bình yên ả thôn quê đến phồn hoa đô thị. Những hồi ức từ nước Séc xa xưa của thời cộng sản đến nước Pháp của thời hậu hiện đại. Rồi thủ pháp truyện lồng trong truyện nữa kia... Phải rất chậm chúng ta mới theo hết được những câu chuyện mà Milan Kundera kể trong đó. Đó là cuốn tiểu thuyết của Vivant Denon về mối tình tay ba, tay tư của phu nhân T thế kỷ xa xưa qua lời kể của “tôi”, trong một chuyến đi nghỉ tại một khách sạn cổ ngoại ô cùng bà vợ Vera. Đó là mối tình chớp nhoáng bi hài của anh chàng nghiên cứu côn trùng học, Vicent, tại hội nghị khoa học với nàng thư ký xinh đẹp lả lơi, Julie. Rồi lại còn câu chuyện tình tay ba cũng đầy rắc rối của tay quay phim với cô nàng phóng viên bạo liệt Immaculata cùng nhà côn trùng học lão luyện Berck. Thật là một mớ hỗn độn rắc rối tơ vò! Hình như Milan Kundera có ý định thử thách trí óc và sự kiên nhẫn của độc giả!

Thế nhưng không phải chỉ có vậy, CHẬM, còn là một cuốn sách đầy bạo liệt, thậm chí gây choáng sốc với những độc giả cổ điển, với những người luôn nghĩ tình yêu là một thứ gì mây gió trăng hoa tuyết núi sông... Không! Trong những trang sách của mình, Kun thẳng thừng mô tả, mổ xẻ trần trụi những cái mặt dục tính của con người và không ngần ngại phô bày những pha làm tình khiến độc giả nhiều khi cảm thấy ... bẽ bàng! Bẽ bàng bởi một anh chàng Vincent cu nhỏ, mà lại giả làm tình như thật với nàng Julie lẳng lơ bên bể bơi, ngoài trời! Bạn nghĩ sao khi giữa thanh thiên bạch nhật, sự kém cỏi, “bé tí”, như quả ớt, như cái đê khâu của cụ cố mà nó dám trình diễn hiên ngang như vậy? Đáng ra, cái đó nó luôn là niềm tự hào của đàn ông bởi cái độ hoành tráng và cái năng lượng thực sự mà chủ nhân truyền tới cho người đàn bà của mình. Nhưng không gì cả. Nàng Julie không cảm thấy gì cả, nhưng hai anh chị này đã diễn một trận mây mưa cực lạc bên bể bơi, giữa ban ngày, dưới con mắt của mọi người, như thật! Đoạn này Kun đã viết hay, cực hay, cái tâm trạng, cái niềm tự sự của anh chàng Vincent cu nhỏ kia...

Thế nhưng hay nhất cuốn sách, chính là thiên thứ 28. Ngắn thôi. Nơi Milan Kundera dành luận về cái lỗ đít của phụ nữ, cửa thứ chín trên thân thể nàng. Nơi mà nhà thơ lừng danh Guilaume Apollinaire đã ví, cái cửa của những phép ma thuật không ai dám nhắc, cái cửa của đấng tối cao được mở ra giữa hai núi ngọc! “Nơi duy nhất thật sự thầm kín, cái cấm địa đến các phim con heo cũng phải kính nhi viễn chi, đó là lỗ đít, cái cửa tối cao, tối cao bởi vì thần bí nhất, bí mật nhất.”

Thế nhưng Milan Kundera còn vượt lên trên nhà thơ khi ông cho anh chàng Vincent cu nhỏ thốt lên với người tình, ví mặt trăng, “Nó y như cái lỗ đít xuyên giữa trời!”

Ôi Milan Kundera thần thánh, ngài có ẩn ức gì với mặt trăng, vú mộng muôn đời của thi sĩ Việt Nam ta, mà lại nhìn thành cái cửa thứ chín, cái lỗ đít của vũ trụ vậy...

Tiểu thuyết gia Milan Kundera và bìa sách Chậm của Milan Kundera. Ảnh: NN

Nhưng có vẻ tôi đã nói hơi nhiều về cuốn sách, xin dành để cho độc giả hãy tìm và chậm rãi thưởng thức. Tôi xin nói đôi lời về dịch giả Ngân Xuyên- Phạm Xuân Nguyên, gã đầu bạc uyên bác. Phải cám ơn sự uyên bác của gã này mà chúng ta, hầu hết là những kẻ mù ngoại ngữ mới được đọc những cuốn sách hay đến thế của Milan Kundera. Dưới sự chuyển ngữ tài hoa của gã, những trang văn của Milan Kundera trở lên sống động và chân thực như nguyên tác. Ở Việt Nam ta, đến giờ phút này chỉ có gã, Ngân Xuyên- Phạm Xuân Nguyên, là dịch M. Kundera cho ra hết được cả cái chất trữ tình và chất tự sự của nhà văn vĩ đại người Séc hiện đang sống ở Paris này. Đó không chỉ là nhận định của tôi, mà còn là ý kiến của hầu hết những người đã đọc Milan Kundera qua các bản dịch của gã. Nên cám ơn gã đầu bạc yêu quý!

Còn các bạn, hãy đọc cuốn CHẬM trong những ngày sống chậm, để xem lời tôi nói có đúng không.